परिचय: नेपाली राजनीतिमा एक प्रभावशाली महिला नेता
नेपालको मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्रमा अवस्थित चितवन जिल्लाको भरतपुर महानगरपालिका आज नेपालको प्रमुख सहरी केन्द्रहरू मध्ये एक हो। यस महानगरको विकासक्रममा मेयर रेणु दाहालको नेतृत्वले ठूलो भूमिका खेलेको छ। उनी मात्र स्थानीय स्तरकी नेत्री नभएर, समग्र नेपाली राजनीतिमा एक प्रभावशाली महिला नेताको रूपमा परिचित छिन्। यस विस्तृत लेखमा हामी उनको व्यक्तिगत जीवन, राजनीतिक यात्रा, भरतपुरको विकासमा उनको योगदान, सामना गरिएका चुनौतीहरू र भविष्यका योजनाहरूबारे गहन विश्लेषण गर्नेछौं।
प्रारम्भिक जीवन र पारिवारिक पृष्ठभूमि
रेणु दाहालको जन्म चितवन जिल्लाकै एक राजनीतिक परिवारमा भएको हो। उनी नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र) का अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल प्रचण्डकी सुपुत्री हुन्। उनको बाल्यकालदेखि नै राजनीतिक वातावरणले घेरिएको थियो। उनले आफ्नो प्रारम्भिक शिक्षा चितवनबाट नै पूरा गरेकी थिइन् भने उच्च शिक्षाका लागि काठमाडौँ आएकी थिइन्।
राजनीतिक यात्राको सुरुवात
माओवादी आन्दोलनमा सहभागिता
रेणु दाहालले आफ्नो राजनीतिक यात्रा माओवादी जनयुद्धको पृष्ठभूमिबाट सुरु गरेकी थिइन्। यद्यपि उनी त्यतिबेला धेरै सक्रिय भूमिका खेल्न सकिनन्, तर उनले आफ्नो पिता प्रचण्डको राजनीतिक दर्शन र कार्यशैलीबाट धेरै कुरा सिकेकी थिइन्। जनयुद्धपछिको शान्ति प्रक्रियामा पनि उनले केही भूमिका खेलेकी थिइन्।
संविधान सभामा भूमिका
२०६४ को संविधान सभा
२०६४ सालको संविधान सभा निर्वाचनमा उनी चितवनबाट निर्वाचित भएर संविधान निर्माण प्रक्रियामा सहभागी भएकी थिइन्। यस अवधिमा उनले महिला अधिकार, सामाजिक न्याय र स्थानीय स्वायत्तता जस्ता विषयहरूमा सक्रिय भूमिका खेलेकी थिइन्।
२०७० को संविधान सभा
२०७० सालको संविधान सभा निर्वाचनमा उनी काठमाडौँबाट उम्मेदवारी दिएकी थिइन् तर पराजित भएकी थिइन्। यसले उनलाई स्थानीय स्तरमा केन्द्रित हुन प्रेरित गर्यो।
स्थानीय निर्वाचन २०७४ र मेयरको रूपमा उदय
२०७४ सालमा भएको स्थानीय निर्वाचनमा उनी भरतपुर महानगरपालिकाको मेयरको रूपमा निर्वाचित भएकी थिइन्। यसले उनको राजनीतिक करियरमा नयाँ अध्याय सुरु भयो। उनले आफ्नो निर्वाचन अभियानमा “विकास र परिवर्तन” को एजेन्डा राखेकी थिइन् जसले स्थानीय जनताको ध्यान आकर्षित गर्यो।
भरतपुर महानगरको विकासमा मेयर दाहालको योगदान
१. भौतिक पूर्वाधारको विकास
(क) सडक यातायात व्यवस्था
मेयर दाहालको कार्यकालमा भरतपुरको सडक यातायात व्यवस्थामा ठूलो परिवर्तन आएको छ। उनले आफ्नो कार्यकालको पहिलो दुई वर्षभित्रै १,००० किलोमिटरभन्दा बढी सडक कालोपत्रो गर्न सफल भएकी थिइन्। यसले नगरका आन्तरिक सडकहरूको गुणस्तरमा ठूलो सुधार ल्यायो।
(ख) स्मार्ट सिटीको दिशामा अग्रसर
भरतपुरलाई स्मार्ट सिटीको रूपमा विकास गर्ने उद्देश्यले ६०० भन्दा बढी स्थानहरूमा स्मार्ट स्ट्रिट लाइट लगाइएको छ। यसले नगरको रात्रिको दृश्यमा नै परिवर्तन ल्याएको छ। साथै, सडक सुरक्षा बढाउन ५०० भन्दा बढी सीसी क्यामेराहरू स्थापना गरिएका छन्।
(ग) राष्ट्रिय राजमार्गको विस्तार
चितवनलाई अन्य जिल्लासँग जोड्ने हाइवेहरूको निर्माण कार्य तीव्र गतिमा अगाडि बढाइएको छ। नारायणी नदी किनार हाइवे निर्माणले भरतपुरको यातायात व्यवस्थामा क्रान्तिकारी परिवर्तन ल्याएको छ।
२. जलविद्युत र पानी आपूर्ति
(क) नारायणी नदीको तटबन्ध निर्माण
बाढी नियन्त्रणका लागि नारायणी नदीमा ठूलो तटबन्ध निर्माण परियोजना सुरु गरिएको छ। यसले हजारौं घरधुरी बाढीबाट जोगिन सहयोग गरेको छ।
(ख) नलकूप र धारा विकास
ग्रामीण क्षेत्रहरूमा पिउने पानीको समस्या समाधान गर्न सैकडौं नलकूप र धाराहरू विकास गरिएका छन्। यसले स्थानीय जनताको जीवनस्तरमा सुधार ल्याएको छ।
३. शिक्षा र स्वास्थ्य
(क) शैक्षिक अवसर
मेयर दाहालले गरिब तथा मेधावी विद्यार्थीहरूलाई छात्रवृत्ति उपलब्ध गराउने कार्यक्रम सुरु गरेकी छिन्। यसबाट सैकडौं विद्यार्थीहरूले फाइदा उठाएका छन्।
(ख) स्कूल र कलेजहरूको उन्नयन
सरकारी विद्यालयहरूमा आधुनिक सुविधा थपिएको छ। कम्प्युटर ल्याब, विज्ञान प्रयोगशाला जस्ता सुविधाहरू थपिएका छन्।
(ग) स्वास्थ्य सेवा
गौतम बुद्ध क्रिकेट स्टेडियम निर्माणले मात्र खेलकुद विकासमा नभएर स्वास्थ्य चेतना अभियानमा पनि योगदान पुर्याएको छ। साथै, उच्चस्तरीय मेडिकल सिटी परियोजना निर्माणाधीन छ।
४. पर्यटन र हरियाली
(क) इको-टुरिज्म
चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जसँग जोडिएर पर्यटन विकासमा ध्यान केन्द्रित गरिएको छ। जङ्गल सफारी, हाथी सवारी जस्ता आकर्षणहरू विकास गरिएका छन्।
(ख) हरियाली अभियान
नगरभरि बृक्षारोपण कार्यक्रम चलाइएको छ। यसले नगरको वातावरणीय गुणस्तरमा सुधार ल्याएको छ। साथै, सार्वजनिक पार्कहरू निर्माण गरिएका छन्।
५. फोहोर व्यवस्थापन
(क) ल्यान्डफिल साइट निर्माण
फोहोर प्रबन्धनका लागि दिगो समाधानको रूपमा ल्यान्डफिल साइट निर्माण गरिएको छ। यसले नगरको स्वच्छतामा ठूलो योगदान पुर्याएको छ।
(ख) स्मार्ट वेस्ट म्यानेजमेन्ट
प्लास्टिक र कचरा पुनर्चक्रण अभियान सुरु गरिएको छ। यसले वातावरण संरक्षणमा ठूलो भूमिका खेलेको छ।
चुनौतीहरू र समाधान
१. कर्मचारी तन्त्रको कमजोरी
समस्या:
प्रशासनमा दक्ष कर्मचारीको अभावले विकास कार्यमा बाधा पुगेको थियो।
समाधान:
कर्मचारीहरूलाई नियमित प्रशिक्षण र प्रोत्साहन दिने योजना सुरु गरिएको छ। साथै, योग्य कर्मचारी भर्ना गर्न विशेष अभियान चलाइएको छ।
२. विकास र वातावरणको सन्तुलन
समस्या:
निर्माण कार्यले वातावरणमा नकारात्मक प्रभाव पारेको थियो।
समाधान:
हरियाली संरक्षणका साथै विकास गर्ने नीति अवलम्बन गरिएको छ। साथै, वातावरणमैत्री निर्माण सामग्री प्रयोग गर्न प्रोत्साहन दिइएको छ।
३. राजनीतिक अस्थिरता
समस्या:
केन्द्र सरकारबाट आवश्यक बजेट नपुग्नु।
समाधान:
स्थानीय स्रोतबाट आय थप्ने प्रयास गरिएको छ। साथै, निजी क्षेत्रसँग साझेदारी बढाउने नीति अवलम्बन गरिएको छ।
भविष्यका योजनाहरू
१. डिजिटल भरतपुर
(क) स्मार्ट सिटी परियोजना
नगरलाई पूर्ण रूपमा डिजिटल बनाउने लक्ष्य राखिएको छ। यसअन्तर्गत ई-गभर्नेन्स प्रणाली लागू गरिनेछ।
(ख) घर नम्बरङ प्रणाली
सहरभरि व्यवस्थित पत्ता प्रणाली लागू गरिनेछ। यसले डाक, अग्निशमन जस्ता सेवाहरू सुगम बनाउनेछ।
२. युवा रोजगारी
(क) स्टार्टअप प्रोत्साहन
युवाहरूलाई स्वरोजगारीका लागि प्रशिक्षण दिइनेछ। साथै, स्टार्टअपहरूलाई आर्थिक सहयोग पनि उपलब्ध गराइनेछ।
(ख) सिप विकास कार्यक्रम
टेक्निकल र व्यवसायिक शिक्षालाई बढावा दिइनेछ। यसले युवाहरूको रोजगारीमा वृद्धि गर्ने अपेक्षा छ।
३. सुशासन
(क) पारदर्शिता
ई-गभर्नेन्स प्रणालीबाट भ्रष्टाचार नियन्त्रण गर्ने लक्ष्य राखिएको छ। सबै वित्तीय कारोबार अनलाइनमै गर्ने व्यवस्था गरिनेछ।
(ख) जनसहभागिता
नागरिकहरूसँग छलफल गरेर नीति निर्माण गर्ने प्रक्रिया सुरु गरिनेछ। यसले जनताको सहभागिता बढाउनेछ।
निष्कर्ष
मेयर रेणु दाहालको नेतृत्वमा भरतपुर महानगरले नेपालको एक आदर्श सहरको रूपमा विकास गरिरहेको छ। उनले स्थानीय सरकारको माध्यमबाट जनतालाई नजिकबाट सेवा पु¥याउन सफल भएकी छन्। उनको प्रशासनले भौतिक पूर्वाधार, शिक्षा, स्वास्थ्य, पर्यटन र वातावरण संरक्षण जस्ता क्षेत्रहरूमा समग्र विकास गरेको छ। यदि उनी भविष्यमा राष्ट्रिय स्तरमा नेतृत्व गर्छिन् भने, नेपालको विकासमा ठूलो योगदान हुनेछ।
#भरतपुर #मेयररेणुदाहाल #नेपालविकास #स्थानीयसरकार
तपाईंको विचार के छ? तल कमेन्ट गर्न नभुल्नुहोस्!
