नेपालको मध्यपश्चिमी पहाडी जिल्ला रुकुम प्रकृतिको अनुपम उपहार भए पनि यहाँको जनजीवन सहज छैन। दुर्गम भौगोलिक बनावट, सीमित पूर्वाधार, आर्थिक कठिनाइ, तथा प्राकृतिक चुनौतीहरूका कारण यहाँका बासिन्दाले संघर्षपूर्ण जीवन बिताइरहेका छन्।
१. भौगोलिक चुनौती र यातायातको कठिनाइ
रुकुम दुर्गम पहाडी क्षेत्र भएकाले यहाँको मुख्य समस्या यातायात र पूर्वाधारको अभाव हो।
- धेरै गाउँहरू अझै सडक सञ्जालमा जोडिएका छैनन्।
- वर्षायाममा पहिरोले बाटो बन्द गरिदिँदा आवतजावत झनै कष्टकर हुन्छ।
- स्वास्थ्य सेवा लिन तथा दैनिक उपभोग्य वस्तु ल्याउन बासिन्दाले घण्टौं हिँड्नुपर्ने बाध्यता छ।
२. आर्थिक कठिनाइ र रोजगारीको समस्या
रुकुमका अधिकांश बासिन्दा खेतीपाती, पशुपालन र मजदुरी मा निर्भर छन्।
- उत्पादकत्व न्यून भएकाले पर्याप्त आम्दानी हुँदैन।
- रोजगारीको अवसर सीमित भएकाले धेरै युवा विदेश पलायन भइरहेका छन्।
- महिलाहरू घरेलु श्रममा निर्भर छन्, तर आर्थिक सशक्तिकरणको अभाव छ।
३. शिक्षा र स्वास्थ्यमा चुनौती
रुकुमका धेरै ठाउँमा अझै पनि गुणस्तरीय विद्यालय तथा स्वास्थ्य सेवा उपलब्ध छैन।
- सरकारी विद्यालयमा शिक्षकको अभाव छ।
- बालबालिकाले लामो दूरी हिँडेर पढ्न जानुपर्ने अवस्था छ।
- उपचारका लागि सदरमुकाम वा नेपालगञ्जसम्म जानुपर्ने बाध्यता छ।
४. सामाजिक जीवन र संस्कृति
रुकुमका बासिन्दा कठोर जीवनशैलीका बाबजुद संस्कृति र परम्परालाई जोगाउँदै आएका छन्।
- यहाँका मानिसहरू सहयोगी, मेलमिलाप गर्ने स्वभावका छन्।
- परम्परागत जात्रा, पर्व, नाचगान तथा मौलिक खानपानले यहाँको जीवनशैलीलाई फरक बनाएको छ।
- सामाजिक एकता भए पनि जातीय विभेद तथा छुवाछूत जस्ता समस्याहरू अझै विद्यमान छन्।
५. उज्यालो भविष्यको सम्भावना
रुकुमले अब पर्यटन, कृषि आधुनिकीकरण, तथा पूर्वाधार विकास मा ध्यान दिएर आर्थिक सुधार गर्न सक्छ।
- यहाँका सुन्दर पहाड, ताल, गुफा तथा धार्मिक स्थलहरूले पर्यटनको ठूलो सम्भावना बोकेका छन्।
- औषधिजन्य वनस्पति तथा जैविक कृषि प्रवर्द्धन गरी उत्पादकत्व बढाउन सकिन्छ।
- युवा तथा महिलालाई व्यवसायिक तालिम दिएर स्वरोजगार बनाउन सकिन्छ।
निष्कर्ष
रुकुमको जीवनशैली कठिन भए पनि यहाँका मानिसहरूले साहस, संघर्ष र आत्मनिर्भरताको जीवन अपनाएका छन्। यदि पूर्वाधार, शिक्षा, स्वास्थ्य र रोजगारीका अवसरहरू विस्तार गरियो भने रुकुमको उज्ज्वल भविष्य निर्माण गर्न सकिन्छ।
✍ तपाईंको विचार?
के तपाईंले पनि रुकुमको कठिन जीवनशैली अनुभव गर्नुभएको छ? आफ्नो विचार कमेन्टमा लेख्नुहोस्!
